Groen Proeven is een gezamenlijk project van alle AOC's en de Vereniging Buitengewoon Groen. Het Groen Proeven team ontwikkelt kwalitatief goede competentiegerichte schoolexamens voor het vmbo groen. Deze Proeven van Bekwaamheid, kortweg PvB's, dagen de leerling uit te laten zien wat hij of zij werkelijk in huis heeft. Dat hij of zij competent is: 'Ik kan iets en ik weet waarom'.

De Groen Proeven PvB's vragen leerlingen te plannen, keuzes te maken, in te spelen op onverwachte situaties en een 'rol' te vervullen waarin ze zelf verantwoordelijkheid dragen. Daarbij is hun (vak)kennis de basis van hun handelen. Zo doet Groen Proeven recht aan de kracht van de vmbo-leerling!

Groen Proeven ondersteunt scholen tevens bij de implementatie van de PvB's. Zo willen wij de ontwikkeling naar een competentiegericht VMBO stimuleren en faciliteren.

In 2006 besloten drie AOC’s (Clusius College, Groenhorst College en AOC Oost) gezamenlijk te willen investeren in de ontwikkeling en borging van kwalitatief goede competentiegerichte schoolexamens in het vmbo. Dit om aan te sluiten bij de onderwijsontwikkelingen in het vmbo en mbo. Voor de uitvoering hiervan werd het project Groen Proeven gestart.

Vanaf 2009 kreeg het project subsidie van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (later EL&I). Sindsdien hebben alle AOC’s en de Vereniging Buitengewoon Groen zich aangesloten bij het initiatief. Groen Proeven wordt dus breed gedragen.

Een uitgebreide verantwoording hiervan vindt u onder het tabblad 'Achtergrond'.

De Groen Proeven ontwikkelaars zijn docenten uit de praktijk van het vmbo groen. Hun voeling met de praktijk garandeert de ontwikkeling van realistische en goed uitvoerbare PvB's. Zij zijn bij uitstek in staat praktijksituaties te schetsen waarin een leerling kan laten zien wat hij of zij kan.

Daarnaast heeft elk AOC en de Vereniging Buitengewoon Groen een eigen Groen Proeven expert. U kunt hem/haar benaderen voor advies en ondersteuning. Scilla van Cuijlenborg en Wilma Bredewold vormen de projectleiding van Groen Proeven. Het Groen Proeven team stelt zich aan u voor.

Zie het tabblad 'Contact' voor een nadere kennismaking met de leden van het Groen Proeven team.

Kwaliteitsborging is belangrijk voor Groen Proeven. Speciaal hiervoor is een kwaliteitsgroep opgericht onder voorzitterschap van Piet Dietvorst van het CITO. De kwaliteitsgroep bestaat uit docenten en examenmakers. Zij beoordelen PvB’s op kwaliteit, haalbaarheid en uitvoerbaarheid, aan de hand van  een gestandaardiseerde screeningslijst. Deze screeningslijst heeft Groen Proeven speciaal hiervoor ontwikkeld in samenwerking met Wageningen Universiteit (op basis van kwaliteitsindicatoren voor competentiegericht beoordelen van Baartman c.s.) Een goedgekeurde PvB krijgt het kwaliteitskeurmerk ‘Groen Proeven’.

Tot een PvB het officiële keurmerk ‘Groen Proeven PvB’ van de kwaliteitsgroep heeft gekregen staat deze als concept op de website (c).  Een concept PvB voldoet volgens onze interne screeningsprocedure al wel aan de Groen Proeven kwaliteitseisen en kan in de praktijk worden gebruikt. 

Een PvB toetst of een leerling goed functioneert in een praktijksituatie. Docenten kunnen hiermee kerntaken, werkprocessen en competenties van leerlingen in samenhang beoordelen in een praktijksituatie (realistische en contextrijke omgeving). De uitvoering van de PvB's blijft de verantwoordelijkheid van de individuele vmbo scholen.

Tijdens een PvB werkt een leerling in opdracht van een echte opdrachtgever, liefst op diens bedrijf of in een gesimuleerde omgeving op school. De leerling laat zien dat hij of zij de situatie aan kan. Ofwel: dat hij/zij competent is. 'Ik kan iets en ik weet waarom'.

De kracht van een goed competentiegericht schoolexamen is dat het leerlingen uitdaagt om te laten zien dat ze goed kunnen functioneren in een praktijksituatie, dat ze 'competent' zijn. De Groen Proeven PvB´s vragen leerlingen te plannen, keuzes te maken, in te spelen op onverwachte situaties en een 'rol' te vervullen waarin ze zelf verantwoordelijkheid dragen. Daarbij is hun (vak)kennis de basis van hun handelen. Zo doet Groen Proeven recht aan de kracht van de vmbo-leerling!

Het reflectiegesprek is – anders dan bij een gewoon praktijkexamen – een essentieel onderdeel van het examen. De leerling vertelt waarom hij/zij bepaalde keuzes heeft gemaakt en wat hij/zij daarbij heeft gedacht en gedaan heeft.

Zo bieden onze Groen Proeven PvB's docenten werkelijk inzicht in wat een leerling kan en in hoeverre hij of zij bewuste keuzes maakt. 'De leerlingen laten veel meer zien dan dat ik dacht dat ze konden.'

De ontwikkelaars van Groen Proeven hebben voor alle contextvelden en Groen Breed PvB's ontwikkeld. Ieder jaar komen er nieuwe PvB's bij. Zo ontstaat een brede database met goede en bruikbare schoolexamens. Klik voor een actueel overzicht op de icoontjes van de contextvelden. Hier kunt u de PvB's downloaden (docentenversie en leerlingversies).

Onder competenties verstaan we het vermogen om passend gedrag te laten zien in een realistische situatie. Het vraagt een integratie van (vak)kennis, vaardigheden en werkhouding van een leerling. In totaal zijn er voor het vmbo 18 competenties benoemd, te weten:  

1. Beslissen en activiteiten initiëren
2. Samenwerken en overleggen
3. Ethisch en integer handelen
4. Relaties bouwen en netwerken
5. Presenteren
6. Formuleren en rapporteren
7. Vakdeskundigheid toepassen
8. Materialen en middelen inzetten
9. Analyseren en problemen oplossen
10. Onderzoeken
11. Leren
12. Plannen en organiseren
13. Op behoefte en verwachtingen van de “klant”richten
14. Kwaliteit leveren
15. Instructies en procedures opvolgen
16. Omgaan met verandering en aanpassen
17. Met druk en tegenslag omgaan
18. Bedrijfsmatig handelen

Iedere PvB beoordeelt maximaal vier competenties. Deze vier competenties moeten expliciet zichtbaar worden in het gedrag/handelen van de leerling bij de uitvoering van de opdracht.

Net als bij een 'gewone' praktijktoets gaat een leerling bij een Groen Proeven PvB alleen of in een groepje (zelfstandig) aan de slag in opdracht van een echte opdrachtgever. Wat de PvB extra biedt is de expliciete beoordeling van een viertal competenties (in relatie tot de werkprocessen) en het aansluitende reflectiegesprek. Dit laatste vormt een wezenlijk onderdeel van het examen: de leerling krijgt de kans om te vertellen waarom hij/zij bepaalde keuzes heeft gemaakt en laat daarmee zien in hoeverre hij/zij bewust heeft gehandeld. Daarom weegt het reflectiegesprek mee in de beoordeling.

Groen Proeven biedt u een kant-en-klare, kwalitatief goede manier van toetsen die past binnen competentiegericht onderwijs. U kunt de PvB's inzetten als volwaardig onderdeel binnen uw PTA. Om een praktijkexamen te kunnen doen moet een leerling over voldoende (vak)kennis en vaardigheden beschikken, maar dat maakt hem/haar nog niet klaar voor de praktijk en/of het mbo. Deze manier van toetsen levert u veel informatie op over wat een leerling al bereikt heeft en waar hij/zij nog kan groeien. Het is een manier van toetsen waar ook leraren veel van leren, zo is gebleken uit reacties van leraren in de pilots: "De leerlingen laten veel meer zien dan dat ik dacht dat ze konden."

Uw leerling kan in een realistische situatie actief laten zien wat hij/zij in huis heeft: kennis, vaardigheden en werkhouding. Zo wordt een vmbo leerling beoordeeld op een manier die recht doet aan de vmbo leerling. In het reflectiegesprek kan uw leerling zijn/haar keuzes motiveren. Waar is hij of zij trots op? Wat kan beter? Zo leren leerlingen naar zichzelf te kijken en initiatief te nemen. Dat inzicht in het eigen leerproces geeft de leerling zelfvertrouwen en een reëel zelfbeeld. Het bereidt hem/haar voor op het werken en leren binnen het competentiegerichte mbo. En, niet onbelangrijk, het werken voor een echte opdrachtgever werkt heel motiverend voor leerlingen!

Groen Proeven heeft een vaste structuur ontwikkeld voor alle PvB’s. Vaste onderdelen zijn:

• Beschrijving van de te toetsen werkprocessen , kerntaken en competenties

• Differentiatie naar leerweg (BB, KB en GL)

• Standaardbeoordelingsformulier met een (advies) standaardweging

• Beschrijving van de praktijksituatie

• Een uitvoeringsschema voor de docent: wat moet ik als docent regelen?

• Voorbeeldvragen voor het reflectiegesprek

• Bijlagen: een werkplanningsformulier en specifiek bij de PvB horende bijlagen (bijvoorbeeld een bestelformulier)

Iedere PvB bestaat uit een docentenversie en maximaal drie leerlingversies, waarin de praktijksituatie op de niveaus Basisberoepsgerichte Leerweg (BB), Kaderberoepsgerichte Leerweg (KB) en/of Gemengde Leerweg (GL) is uitgewerkt. De taal is aangepast aan het niveau van de leerlingen. Wel hebben we het woord ‘competenties’ bewust gehandhaafd, zodat dit ook bij de leerlingen gaat leven.

Een Groen Proeven PvB staat of valt met een goed georganiseerde praktijksituatie. Belangrijke kenmerken:

• Een authentieke of gesimuleerde praktische setting die als écht wordt ervaren door leerlingen. Dit stelt duidelijke eisen aan de gesimuleerde setting.

• Een echte opdrachtgever, die de leerling een echte opdracht geeft, het product ‘in ontvangst’ neemt en er feedback op geeft.

Dilemma's zijn 'onverwachte situaties' waarmee de leerling tijdens de uitvoering van de PvB geconfronteerd wordt. Een dilemma kan van alles zijn: een klant die onverwacht wat eerder zijn boeket komt halen, het ontbreken van benodigd materiaal of gereedschap dat kapot blijkt. Hoe gaat de leerling om met een ontevreden klant? Een dilemma prikkelt hem/haar om tot actie over te gaan. Zo wordt zichtbaar of een leerling bepaalde competenties voldoende heeft ontwikkeld. Een dilemma plaatst een leerling voor een keus.

De PvB’s differentiëren naar leerlingniveau. De praktijksituatie van de PvB is voor BB, KB en GL wat betreft inhoud gelijk, maar de taken en rollen die een leerling op de verschillende niveaus moet uitvoeren lopen uiteen. Van een leerling in de Gemengde Leerweg wordt bijvoorbeeld meer overzicht en meer zelfstandigheid verwacht dan van een leerling in de Basisberoepsgerichte Leerweg. Ook zien we de niveaudifferentiatie terug bij de ingebrachte dilemma’s binnen de PvB’s. Een dilemma (een onverwachte ontwikkeling tijdens de uitvoering van de PvB) plaatst een leerling voor een keus. Daarbij worden andere eisen gesteld aan de verschillende niveaus.

Deel 1 is de voorbereiding op de PvB. Deel 2 is de uitvoering ervan. Deel 1 bevat alle relevante informatie over de procedure van de PvB en de te toetsen competenties. Zo weet de leerling wat hem/haar te wachten staat. Geef deel 1 ruim voor de uitvoering van de PvB aan de leerling mee of leg het ter inzage in de klas. Deel 2 bevat de omschrijving van de praktijksituatie en bijlagen, waaronder de werkplanning. De leerlingen krijgen deel 2 op de dag van uitvoering.

Ja, een werkplanning maken vormt een onlosmakelijk onderdeel van iedere PvB. De leerling laat hiermee zien dat hij/zij de praktijksituatie kan overzien en weet welke taken hij/zij gaat doen.

Tijdens de uitvoering van de PvB observeert u de leerling, maar u stuurt niet bij. Dit is één van de belangrijkste leerpunten uit de pilots voor docent: 'leren je mond te houden'. Ook in het reflectiegesprek geeft u nog geen feedback. Hierin stelt u open vragen aan de leerling om er achter te komen hoe en waarom hij/zij op een bepaalde manier heeft gehandeld. Feedback geeft u pas na afloop van de PvB op het beoordelingsformulier en bij het bespreken daarvan met de leerling.

In vrijwel iedere PvB moet u de praktijksituatie op maat maken. Dat houdt in: de juiste namen, aantallen en producten invullen (wat en waar staat in iedere PvB duidelijk aangegeven middels cursief gedrukte tekst). Gaat u de praktijksituatie volledig herschrijven, dan verliest de PvB haar kwaliteitskeurmerk en staat Groen Proeven niet langer in voor de kwaliteit. Wilt u een geheel nieuwe praktijksituatie beschrijven? Dan kunt u uw eigen PvB maken. Deze PvB kunt u vervolgens weer voorleggen aan het Groen Proeven team voor beoordeling. Een goedgekeurde PvB stelt u beschikbaar aan alle AOC's.

Reflectie maakt een integraal en belangrijk onderdeel uit van de PvB. Het is onderdeel van de beoordeling of de leerling competent is of niet. In een reflectiegesprek bespreekt u met de leerling waarom hij/zij bepaalde keuzes heeft gemaakt door het stellen van open vragen. Als examinator kunt u zo vaststellen of de leerling bewust of onbewust gehandeld heeft, en dus in staat is om de werkwijze in deze situatie ook te laten zien in een andere situatie.

Het reflectiegesprek vindt plaats aan de hand van de STAR methode.

Via de STAR methode (S= situatie, T = taak, A= actie, R= resultaat) stelt u open vragen aan de leerlingen. Deze vragen hebben met name betrekking op de keuzes die leerlingen maken bij het uitvoeren van de opdracht en bij de dilemma's die zich voordoen. In de docentversie van de PvB's vindt u voorbeeldvragen voor het reflectiegesprek (met differentiatie naar BB, KB en GL).

Het reflectiegesprek is een individueel gesprek. Ook als de praktijksituatie een samenwerkingsopdracht was. Sommige scholen kiezen er vanuit organisatorisch oogpunt voor om de reflectiegesprekken te voeren met een klein groepje leerlingen. Dit werkt alleen als u daarbij voldoende zicht krijgt op de individuele keuzes van leerlingen en als u zorg draagt voor een veilige omgeving, waarin elke leerling vrijuit kan vertellen (niet belemmerd door zijn groepsgenoten ).

Dat kan, maar heeft niet de voorkeur. Voor een leerling (en de docent/examinator) is het moeilijk om terug te kijken op een situatie die zich enige tijd geleden heeft afgespeeld. Dit geeft dan een minder betrouwbaar beeld van zijn/haar prestaties.

Het voeren van reflectiegesprekken is een belangrijk onderdeel van competentiegericht onderwijs. Leerlingen moeten zich bewust worden van hun eigen handelen. Een leerling kan alleen een goed reflectiegesprek voeren als hij/zij hier ervaring mee heeft opgedaan in het leerproces naar de PvB toe. Dat geldt overigens ook voor de docent. Kortom: oefening baart kunst.

Landelijk worden er verschillende trainingen/scholingen op het gebied van coaching en reflectie aangeboden. Groen Proeven organiseert regelmatig bijeenkomsten waar gewerkt wordt aan deskundigheidsbevordering. Zie voor een ppp rond reflectie hier.

Groen Proeven gaat uit van een standaardbeoordeling als handreiking naar de scholen. Dat wat de leerling in het reflectiegesprek laat zien/horen bepaalt voor 30% het eindcijfer. Een school is overigens vrij een andere weging te hanteren.

De leerling wordt op verschillende aspecten beoordeeld. In de kern gaat het om de beoordeling of de leerling functioneert in de betreffende praktijksituatie; met andere woorden of hij competent is. Dit totaaloordeel (ja/nee) moet worden vertaald in een cijfer. Dit cijfer wordt opgebouwd vanuit de beoordeling van de voorbereiding (planning), de uitvoering (proces en product) en het reflectiegesprek. Zie hier voor een voorbeeld van een beoordelingsformulier.

In de docentenversie van iedere PvB vindt u handreikingen voor de beoordeling van competenties in de vorm van beoordelingscriteria per leerlingniveau. Daarin wordt puntsgewijs opgesomd waar u de leerling op moet beoordelen in deze specifieke praktijksituatie. Bij de uitwerking van de niveaudifferentiatie maakt Groen Proeven gebruik van de inzichten vanuit het project 4Cyourway en de verdere uitwerking van het CPS.
Klik hier voor een voorbeeldpagina met een uitwerking van de competentiecriteria.

Het reflectiegesprek geeft u inzicht in de motieven van de leerling en of de leerling een reëel zelfbeeld heeft. Dit is cruciaal voor de beoordeling of een leerling competent is.

Hoe u omgaat met de beoordeling van de PvB binnen uw PTA is aan de school zelf. Landelijk is bepaald dat een leerling een cijfer moet krijgen voor zijn SE. Groen Proeven kiest ervoor om de PvB met een cijfer te beoordelen om het daarmee een duidelijk gewicht te kunnen geven binnen het uiteindelijke SE cijfer. U kunt hier zelf andere keuzes in maken.

Na afloop van de PvB gebruiken beide examinatoren het beoordelingsformulier om een puntenverdeling te geven voor verschillende onderdelen: het proces, het product en het reflectiegesprek. Groen Proeven werkt hierbij (als advies voor de scholen) met een standaardweging waarbij voor de voorbereiding maximaal 10 punten te behalen zijn, voor de uitvoering maximaal 60 punten (het proces 40, het product 20) en voor het reflectiegesprek maximaal 30 punten. Het totale aantal punten wordt omgezet in een cijfer; 55 punten staat voor een 5,5.

Om een zo objectief mogelijke beoordeling te garanderen wordt de leerling beoordeeld door de eigen docent en een tweede onafhankelijke examinator. Zij kijken onafhankelijk van elkaar naar de leerling en beoordelen eerst het totaalbeeld en dan de individuele competenties. Vervolgens komen zij gezamenlijk tot een eindoordeel.

Nee dat hoeft niet. De tweede beoordelaar moet een onafhankelijk persoon zijn, dat kan zijn een docent (vmbo, mbo) of iemand uit het bedrijfsleven.

Ja, dat kan. Waar het om gaat is dat u een levensechte situatie creëert waarin de leerling gaat handelen. Bij voorkeur is dat op een bedrijf of instelling buiten de school, maar ook de praktijkruimtes van school kunnen voldoen, mits ze realistisch zijn ingericht.

Ja, dat is heel belangrijk. Uit het evaluatieonderzoek van de Groen Proeven Pilots door Wageningen Universiteit blijkt dat leerlingen de PvB vooral als realistisch ervaren als een 'echte' opdrachtgever/klant de opdracht verstrekt, het product in ontvangst neemt en feedback geeft op het resultaat. Nog meer dan de plaats van afname is dus de rol van de opdrachtgever cruciaal.

Ja, dat mag. Er zijn PvB's met samenwerkingsopdrachten. Als u in een PvB de competentie 'samenwerken en overleggen' wilt beoordelen is dit zelfs een voorwaarde. Echter, de reflectiegesprekken en de beoordeling gebeuren altijd op individuele basis.

In de praktijklessen zijn overwegend maximaal 15 leerlingen in een groep gezamenlijk aan het werk. Datzelfde aantal kan tegelijk een PvB uitvoeren. Daarbij is het wel belangrijk dat er voldoende ruimte en materiaal is om de opdracht te doen. In elke PvB wordt in de docentenhandleiding aangegeven wat u als docent moet regelen voor een goede uitvoering.

Zij kunnen zelfstandig een andere opdracht doen in een andere ruimte . Of u kunt een collega vragen of deze leerlingen met de leerlingen van zijn/haar klas kunnen samenwerken. Dan neemt u een keer de groep van uw collega erbij.

U plant de uitvoering van de PvB's in overleg met uw teamleider. Samen kunt u kijken hoe de afname van de PvB ingeroosterd kan worden. Dat kan bijvoorbeeld in een projectweek/middag of tijdens de praktijkdagdelen.

Niets moet. U bepaalt op schoolniveau hoeveel en welke PvB's onderdeel uitmaken van uw PTA. In de praktijk zien we vaak dat leerlingen zowel in leerjaar 3 als in leerjaar 4 een PvB uitvoeren als onderdeel van hun SE.

Ja, alle PvB kunnen in principe ook in het derde jaar worden afgenomen. Wat er getoetst kan worden hangt af van het programma dat de leerling heeft gedaan. In de docentversie van iedere PvB vindt u wat de leerling moet kennen en kunnen om de PvB succesvol te kunnen uitvoeren.

Het Ontwikkelcentrum ontwikkelt arrangementen met competentiegerichte opdrachten ter voorbereiding op de Groen Proeven PvB's. Groen Proeven medewerkers werken hier aan mee, zodat de ervaringen vanuit Groen Proeven worden meegenomen. Voor meer informatie hierover kunt u zich wenden tot het Ontwikkelcentrum (de ECC).

De manier waarop een leerling een PvB uitvoert laat zien hoe ver hij of zij is in zijn/haar ontwikkeling wat betreft de beoordeelde competenties en werkprocessen. Het ingevulde beoordelingsformulier (inclusief competentie-werkprocesmatrix) kan dan ook prima als bewijs worden opgenomen in het portfolio. Het laat zien waar de leerling trots op is en waar hij/zij nog aan moet werken.

Ja, in de intakevragenlijst vindt u alle onderwerpen waar u over moet nadenken als voorbereiding op de PvB. Vanuit de pilots weten wij dat het prettig werkt om de vragenlijst als team (met een leidinggevende) te bespreken. Ook het organisatieschema in de docentenversie helpt u bij de praktische voorbereiding van PvB. En natuurlijk kunnen collega's uit het Groen Proeven team hun kennis ervaringen met u delen.

Ja, Groen Proeven heeft evaluatieformulieren ontwikkeld voor leerlingen, docenten/examinatoren en teamleiders.

Nee, de Groen Proeven PvB is niet verplicht. Het is een competentiegericht schoolexamen speciaal ontwikkeld bij het geglobaliseerde examenprogramma dat in augustus 2010 is ingevoerd. Daarin is vastgelegd dat de 18 competenties die voor vmbo leerlingen gelden getoetst moeten worden. Hoe scholen dit doen staat hen vrij. Met de Groen Proeven PvB's reiken wij kwalitatief goede schoolexamens aan die praktisch uitvoerbaar zijn voor alle scholen.

Voor scholen die competentiegericht leren integraal willen invoeren is dat zeker zinvol. Er zijn scholen die dit al doen. Verplicht is het niet.

Een goedgekeurde PvB is beoordeeld en goed bevonden door de kwaliteitscommissie Groen Proeven. De commissie heeft gekeken naar onder meer de uitvoerbaarheid, de complexiteit van een praktijksituatie en of alle te toetsen competenties tot uitdrukking komen in de handelingen van de leerlingen. Op de site ziet u welke PvB's definitief zijn vastgesteld.

Ja, dat kan. Op de website treft u een button aan: Maak je eigen PvB. Als u zich bij Groen Proeven registreert ontvangt u een wachtwoord. Vervolgens komt u terecht in de zogenaamde templates van de Groen Proeven PvB. In deze 'lege' PvB kunt u uw eigen opdracht, met te toetsen competenties kerntaken en werkprocessen, invullen. Als u wilt kunt u de PvB ter beoordeling voorleggen aan ons Groen Proeven team en de Kwaliteitsgroep Groen Proeven. Een goedgekeurde PvB stelt u beschikbaar aan alle AOC's.